Un enclave excepcional, unha restauración a longo prazo
Nun enclave fluvial de arredor de catro hectáreas sobrevive unha comunidade vexetal de especial valor. Entre ela atópase o único sistema fluvial de Galicia no que se coñece actualmente a presenza de Narcissus × ernii. O proxecto busca reducir progresivamente as presións que ameazan este lugar e acompañar a súa recuperación ao longo dos anos.
Por que este lugar?
O río divídese neste punto en dous brazos e forma unha pequena illa fluvial. Neste espazo conviven vexetación de ribeira, estruturas tradicionais e unha comunidade botánica de especial interese, pero tamén diferentes presións que condicionan a súa evolución.
Entre os seus valores destaca a presenza de Narcissus × ernii, un híbrido de distribución moi localizada. Este sistema fluvial é o único de Galicia no que se coñece actualmente a súa presenza, con exemplares documentados en diferentes tramos do río.
Que está acontecendo?
A vexetación do enclave está sometida á presión de varias especies exóticas invasoras. Entre elas atópanse Acacia dealbata, Acacia melanoxylon, Robinia pseudoacacia, Eucalyptus globulus e Crocosmia × crocosmiiflora, presentes con diferente intensidade en distintos puntos da zona.
A súa expansión modifica progresivamente a estrutura da vexetación e compite coas comunidades autóctonas. Ao mesmo tempo, o río deposita residuos arrastrados durante as enchentes e algunhas árbores invasoras medran xunto a dous antigos muíños presentes na zona, onde a intervención debe ter en conta tanto a recuperación ecolóxica como a conservación das estruturas tradicionais.
Como imos actuar?
Reducir a presión
Controlar progresivamente as especies exóticas invasoras, reducindo a súa presenza sen provocar unha transformación brusca do hábitat.
Intervir con criterio
Adaptar cada actuación á especie, ao exemplar e ao lugar, escollendo o método que permita intervir co menor impacto posible.
Acompañar a recuperación
Observar os rebrotes, a recolonización pola vexetación autóctona e a evolución do enclave para adaptar as actuacións ao longo do tempo.
Actuacións previstas
Control da flora exótica invasora
O control realizarase de maneira progresiva, adaptando o método ás características de cada especie e á situación de cada exemplar. Nas especies arbóreas —Acacia dealbata, Acacia melanoxylon, Robinia pseudoacacia e Eucalyptus globulus— prevese empregar principalmente o anelado ou descortizado, favorecendo o seu decaemento progresivo sen producir unha transformación brusca da estrutura do hábitat.
No caso de Crocosmia × crocosmiiflora, a retirada será manual, procurando extraer tamén as estruturas subterráneas das que pode rebrotar. As zonas tratadas serán revisadas posteriormente para detectar novos brotes e avaliar a necesidade de repetir as actuacións.
Residuos e dinámica fluvial
O río transporta e deposita periodicamente residuos de orixe humana no enclave, especialmente durante os episodios de maior caudal. Estes materiais serán retirados de forma selectiva, evitando alterar os elementos naturais —como madeira morta, sedimentos ou restos vexetais— que forman parte da propia dinámica fluvial e desempeñan unha función ecolóxica.
Os muíños
Dous antigos muíños forman parte do enclave e algunhas das árbores invasoras medran nas súas proximidades, ou incluso dentro. Os exemplares que, tras o tratamento, poidan supoñer un risco para os muros serán retirados de maneira controlada, compatibilizando a recuperación ecolóxica coa conservación destas estruturas tradicionais.
Un proxecto a longo prazo
A intervención non remata coa execución das actuacións previstas. O obxectivo é acompañar a evolución do enclave durante os próximos anos para coñecer a resposta do ecosistema e adaptar as decisións ao que realmente aconteza sobre o terreo.
Para iso documentarase o estado inicial, as actuacións realizadas e a evolución posterior mediante cartografía, fotografías e diferentes indicadores ecolóxicos. O seguimento permitirá observar os posibles rebrotes das especies invasoras, a recolonización pola vexetación autóctona e os cambios que se produzan no enclave ao longo do tempo.
Unha intervención dentro dun problema maior
O enclave forma parte dun sistema fluvial máis amplo, polo que o control das especies invasoras non pode entenderse unicamente á escala deste enclave. A chegada de sementes e outros propágulos desde zonas situadas augas arriba pode favorecer novas colonizacións e obrigar a manter un seguimento continuado das áreas tratadas.
A longo prazo, unha estratexia máis eficaz pasaría por avanzar progresivamente desde augas arriba cara augas abaixo, reducindo os focos de dispersión ao longo do río. A dimensión dunha actuación deste tipo supera o alcance inicial do proxecto, polo que O último refuxio céntrase primeiro neste enclave polo seu excepcional valor para a conservación. A experiencia obtida aquí poderá servir, ademais, para orientar futuras actuacións noutros puntos da bacía.
Segue a evolución do proxecto
Este é un proxecto a longo prazo. Iremos documentando as actuacións realizadas e a resposta do enclave para mostrar como evoluciona co paso do tempo.
Estado inicial
2026 · Punto de partida
Documentación do estado inicial do enclave antes das primeiras actuacións: vexetación, presenza de especies invasoras, estruturas tradicionais e dinámica fluvial.
Actuacións
En desenvolvemento
As primeiras actuacións centraranse no control progresivo da flora exótica invasora e na retirada selectiva de residuos.
Evolución
Seguimento continuado
Documentaremos a resposta da vexetación, os posibles rebrotes e os cambios observados no enclave ao longo do tempo.
Un proceso que acaba de comezar
O obxectivo non é transformar o enclave dunha vez, senón reducir progresivamente as presións que o afectan e acompañar a súa recuperación. O que aconteza nos próximos anos formará parte do propio proxecto.